1 Kasım 2026 Pazar

Adaletin Tesisi İçin Oğlunu İdam Eden Kral Nûşirevân *

(Nûşirevân’ı Örnek Alan Hz Ömer başlıklı yazımdan devam) 

Zamanın Şam Valisi Sad b. Ebu Vakkas anlatmaya devam ediyor:

İslam gelmezden evvel, ben ve bugün halife olan Hz. Ömer, İran taraflarına ticaret için gittik. Yanımıza 200 deve almıştık.

İran’a vardık. Orada cirit oynayan gençleri seyrederken, birileri zorla elimizdeki develere el koydu.

Çok kalabalık bir çete grubuydu, hiçbir şey yapamadık. Zaten baş edemezdik de.

Elimizde para da kalmamıştı. Çaresiz ve üzgün bir şekilde, geceleyeceğimiz eski bir han bulduk.

Hanın sahibine sıkıntımızı anlatınca bize yardım etti ve ‘Gidip krala durumunuzu anlatsanıza, bizim kralımız adil bir adamdır, mutlaka size yardım eder’ dedi. 

Biz de sabah olur olmaz kralın huzuruna çıkıp durumu anlatmaya karar verdik.

Gece ikimizi de uyku tutmadı, yatamadık. ‘Acaba dikkate alınır mıydık, kral bize gerçekten çözüm olabilir miydi?’ gibi sorular kafamızı kemirip durdu. 

En nihayetinde sabah olunca kralın huzuruna çıktık. Şikâyetimizi, bir mütercim krala tercüme etti. Kral Nûşirevân’dan, tercümanı dikkatle dinledikten sonra her birimize birer kese altın verdi ve olayı inceleteceğini söyleyip memleketimize geri dönmemizi istedi.

Bunun üzerine tekrardan Han’a döndük. Doğrusu böylesi bir sonuca gönlümüz hiç ama hiç razı olmamıştı.

Hancı olan biteni öğrenince bir hayli üzüldü ve ‘Bu işte bir hata var! Gelin beraber gidelim, ben size tercümanlık ederim’ dedi. 

Son bir umut kabul ettik ve hancıyla birlikte tekrardan kralın huzuruna çıktık.

Hancı durumu Kral Nûşirevân’a anlattı. Develerimize el koyan kişilerin kıyafetlerini, halini, olayın geçtiği yeri tüm detaylarıyla tek tek anlattı.

Hancı konuşmasını bitirdiğinde Kral Nûşirevân’ın yüzü sapsarı kesildi.

Bir gün önceki mütercimi çağırttı. Ona bazı sorular sordu.

Sonra ayağa kalkıp her birimize ikişer kese altın verdi ve bize dönerek şöyle dedi: ‘Akşama kadar develeriniz gelecek, develeri alın ve sabahleyin burayı terk edin’. Ayrıca, ‘Giderken biriniz doğu kapısından, diğeriniz de batı kapısından çıkın’ talimatını verdi.

Kralın dediklerine anlam verememiş bir halde huzurundan çıktık.  

Akşam olunca 200 devemiz kapıya geldi. Durumu anlamak için hancıya ‘Neler oluyor’ diye sorduk.

Hancı, şöyle cevap verdi: “Sizin develerinize el koyan kişi Nûşirevân’ın büyük oğlu ile veziridir. Bunlar bir çete kurmuşlar. Garibanların mallarına el koyuyorlar.

Siz ilk gittiğinizde, mütercim bunu anlamış. Ama sizin sözlerinizi Nûşirevân’a yanlış tercüme etmiş. Böylece kralın oğlunu ve veziri korumuş.

Ben sizinle gidip durumun gerçeğini anlatınca Nûşirevân bu oyunu anladı. Ne var ki neden ‘ayrı kapılardan gidin’ dedi, ben de anlayamadım. Hele yarın olsun anlarız.’

Şam Valisi, anlatmaya devam etti: Ertesi gün ben doğu kapısından çıktım. Kapının çıkışında iki kişinin darağacına asılı olduğunu gördüm. Halk toplanmış seyrediyordu. ‘Kim bunlar, suçları ne’ diye sordum. Dediler ki, ‘Bunlardan biri Nûşirevân’ın büyük oğlu, diğeri de veziridir. Bunlar, buraya gelen iki Arap’ı soymuşlar. Nûşirevân, ceza olarak ikisini de asarak idam etti.’

Nûşirevân kendi öz oğlunu idam etmişti.

Hz. Ömer’in çıktığı kapıda ise bizim şikâyetlerimizi yanlış tercüme ederek, kralın oğlunu korumaya çalışan kişinin asılı olduğunu gördük. 

İşte Hz. Ömer senin eline verdiği kemik parçasının üzerine ‘Bilesin ki ben Nûşirevân’dan daha az adil değilim’ sözüyle bana bunu hatırlatıyor. 

‘Eğer halkına zulmedersen seni darağacına çekerim’ diyor.

‘Senin gözyaşlarına bakmam, tıpkı Nûşirevân’ın öz oğlunun gözyaşına bakmadığı gibi’ demeye getiriyor. 

Şimdi anladın mı, neden benim benzim böyle sapsarı?

Not: Hikayenin aslı var veya yok. Önemli olan kıssadan hisse. Adaletin tesisi için hırsız oğlunu ve yanlış tercümanlık yaparak gerçeği karartan tercümanı idam eden bir baba, üstelik kral olan Nûşirevân’a, “Kızım Fatıma da olsa elini keserdim” diyen Hz Muhammed’e, hem Nûşirevân’ı hem de Hz Muhammed’i örnek alan adaletiyle ünlü Hz Ömer’e, günümüzde adaletin tesisi için samimi bir şekilde çalışıp Nûşirevân, Hz Muhammed ve Hz Ömer’in yolundan giden adalet yolcularına selam olsun.

*06.11.2026 tarihinde Anadolu'da Bugün gazetesinde yayımlanmıştır. 

Nüşirevan'ı Örnek Alan Hz Ömer *

Nüşirevan, MS 531-579 yılları arasında hüküm sürmüş ünlü bir Sâsânî Hükümdarıdır. I. Hüsrev veya ünvanıyla Enûşirvân-ı Âdil diye bilinir. Nüşirevan, Pehlevice “ölümsüz ruh” anlamına gelir. (TDV Ansiklopedisi) 

Nüşirevan, İslam ve Türk-İslam kültüründe adalet timsali olarak bilinir; sarayının kapısına astığı adalet çanı/zinciri (zencîr-i adl) hikâyeleriyle ünlenmiştir. (ekşi sözlük).

Hz Ömer, “Ben Nüşirevan’dan daha az adil değilim” demek suretiyle Nüşirevan’ı örnek almış, adaletiyle nam salmış 2.halifemizdir. 

Yazımın bundan sonraki kısmında, kıssadan hisse çıkarmak amacıyla ilki Nüşirevan’ı örnek alan Hz Ömer’e, ikincisi Nüşirevan’a ait iki hikayeye yer vereceğim. Hikayeler; 16.03.2024 tarihinde ‘Independent Türkçe’de İbrahim Altın tarafından ‘Halife Ömer'e ders veren Nuşirevan'dan adalet arayan bir dünyaya’ başlıklı yazıdan alıntıdır:

Hz. Ömer’in halifeliği zamanında Şam Valisi olan Sad b. Ebu Vakkas, şehirde büyük bir cami yapmak ister.

Bu nedenle de caminin yapılacağı yerde bulunan arsaları kamulaştırma kararı alır.

Herkes arsasının bedelini alarak arsasını camiye devreder.

Ne var ki Şam’da yaşayan bir Yahudi, cami yapılmak istenen yerde bulunan arsasını satmak istemez.

Vali, ne kadar yüksek bir ücret teklif etse de Yahudi vatandaş arsasının kamulaştırılmasına bir türlü rıza göstermez.

Duruma daha fazla sabredemeyen vali, arsa sahibi Yahudi’ye arsanın bedelini fazlasıyla verip onun rızası olmadan arsaya el koyar. 

Arsası, zorla elinden alınan Yahudi, komşusu olan bir Müslüman’a gider. Sızlana sızlana derdini anlatır ve şöyle der:

Vali, rızam olmadan arsama el koydu bana zulmetti. Şimdi ne yapacağımı bilmiyorum, bana bir yol göster.

Müslüman komşusu da ona, “Medine’ye git. Orada halife Hz. Ömer var. Derdini anlat; Ömer, son derece adildir, elbette seni dinler” diye akıl verir. 

Şamlı Yahudi, Medine’nin yolunu tutar. Yorucu bir yolculuktan sonra Medine’ye ulaşır, halifeyi sorar.

Vatandaşlar, bir hurma ağacının gölgesinde dinlenen halifeyi gösterir ve “İşte halife bu zattır” derler.

Hz. Ömer’in yanında ne bir koruma ne bir muhafız ne de bir güvenlik duvarı vardır.

Şamlı Yahudi şaşırır kalır ve kendi kendine, “Nasıl olur da koca halife bir hurma ağacının altında tek başına oturur?” diye söylenir.

Ruhunu saran o şaşkınlıkla Hz. Ömer’in yanına gider, selam verip, yamacına oturur. Olan biten her şeyi anlatır. Hz. Ömer adamı dikkatlice dinler.

Derken, önünde bulunan bir kemik parçasının üzerine bir şeyler yazıp, karşısında duran Yahudi adama uzatır ve şöyle der: Al bunu Şam valisine ver. Arsanı ondan geri alabilirsin. Yahudi, denileni yapar ve yazıyı alıp, oradan ayrılır.

Halifenin kendisine verdiği kemiğin üzerinde ne yazdığını merak eder ve yazılanı okumaya başlar.

Kemiğin üzerinde aynen şöyle yazar: Bilesin ki, ben Nüşirevan’dan daha az adil değilim!

Adam, bu kısa ve net cümleye bir türlü bir anlam veremez. Şaşkınlığı daha da artar.

Yolda giderken, kendi kendine, “Şam’daki idarecilerin giyim, kuşam ve oturdukları yerdeki ihtişam ve debdebe nerde; Medine’deki halifede bulunan tevazu nerde? Şam’dakiler şu mütevazı halifeyi ciddiye alırlar mı ki? Hiç sanmıyorum.” diye düşünür. 

Sonunda Şam’a varır. Doğrusu valiye gitmeyi hiç ama hiç istemez. Zira sonuç alamayacağı kanaatindedir. En sonunda “Mademki yorulup da oralara kadar gittim, bari halifenin şu yazdığı cümleyi valiye vereyim” diye düşünerek valiye gider.

Valinin huzuruna çıkar çıkmaz Hz. Ömer’in kendisine verdiği kemik parçasını uzatır ve “Medine’deki halifenin size mesajıdır” der. 

Vali, kendisine uzatılan kemiğin üzerinde yazılanları okuyunca, aniden beti benzi atar, sapsarı kesilir; uzun müddet başını yerden kaldıramaz.

Derken endişe içinde, başını yerden kaldırıp Yahudi adama dönerek, şöyle der: Arsanız size geri verilmiştir. Bunun karşısında Yahudi adam, hayretler içinde kalır. Zira tek bir cümlenin koca valiyi bu denli sarsacağını hiç tahmin edememiştir. Merak ve dehşet içinde valiye dönerek sorar: Lütfen, bana bu cümlenin neden sizi bu kadar dehşete düşürdüğünü anlatır mısınız? Burada yazılanlara anlam verememiştim; şimdi sizin bu halinizi görünce hayretim ve merakım iyiden iyiye arttı. Bu cümlenin hikmeti nedir acaba?

Bunun üzerine Şam Valisi Sad Bin Ebu Vakkas, “Bak, sana bu cümlenin hikâyesini anlatayım. O zaman benim neden bu denli ürperdiğimi anlarsın.” der. Hz Ömer’le kendi başından geçen şu hikayeyi anlatır: (“Adaletin Tesisi İçin Oğlunu Katleden Kral Nüşirevan” başlığıyla devam edecektir.)

*05.11.2026 tarihinde Anadolu'da Bugün gazetesinde yayımlanmıştır. 

Bana Güvenen Güvenene *

Aziziye Camisinin doğu kısmındaki WC'ye yakın bir yerde dikiliyorum. Tuvaletin yakınında durduğuma göre belli ki hacet gidereceğim. 

Yaşlı bir amca geldi. Elinde iki poşet. "Şunlara bakarak olur musun, tuvalete gidip geleceğim" dedi. Gözüm poşetlere kaydı. Ekmek vb. yiyecek türü şeyler vardı. Olur amca. Yalnız açım. İçindekileri yerim dedim. "Canın sağ olsun, ye" dedi.

Poşetleri elime aldım. Amcanın ihtiyacını giderip gelmesini bekliyorum. Nice sonra geldi. "Çok sağ olasın. Zahmet verdim. Kusura bakma" dedi. Amcaya emanetlerini uzattım. Amca, ne kusuru. Asıl ben teşekkür ediyorum. Çünkü bugüne kadar eşyasını verip bana güvenen ilk kişi sen oldun dedim. "Öyle mi" dedi. Poşetlerini alıp uzaklaştı.

Sana güvenen başka kimse çıktı mı derseniz, Kent Plaza önünde beklerken yine tuvaleti gelen 17 yaşında elma şekeri, pamuk şekeri ve balon satan İsmail tezgahını bana emanet etti. Sağ salim teslim ettim kendisine. Bunun da kayda geçmesini isterim. 

Düşünmeye başladım. Bana başka güvenen oldu mu diye. Unutulmaya yüz tutmuş olsa da hatırladım. Kur'an kursunda okurken yaz dönemi kurs mevsimliklerle dolar taşardı. Öğrenciler teneffüse çıktıkları zaman yörenin oyunları olan bilye ve aşık oynarlardı. Öğrencilerin oyun oynadığını göre kurs hocaları zaman zaman cepleri yoklar. Kimin cebinde bilye, aşık bulurlarsa alırlardı. Şimdi düşünüyorum. O zamanın bilye ve aşık oyunları oyunların en masumu. Niye alırlardı bilmem.

Hocalar bahçeden içeriye girerken her öğrenciyi kontrol ederlerdi. Sıra bana geldiği zaman "Sende olmaz. Sen oynamazsın. Geç içeri" derler, ceplerimi kontrol etmezlerdi. Benim kontrol edilmediğimi gören bilye ve aşık sahipleri kontrolden önce "Seni yoklamıyorlar. Al şu bizimkileri. Çıkışta alırız" deyip suç delillerini bana verirlerdi. Böyle böyle nice suçluyu korumuşluğum, suç delillerini kararttığım olmuştur. Bundan hocaların ruhu bile duymamıştı. 

Sakın ola, senin ne özelliğin var demeyin. Siz hocalardan daha mı iyi bileceksiniz? Onlar bana güveniyorlardı. Yapmaz, etmez, oyun bile oynamaz diye düşünürlerdi. Çünkü ağzı Kur'an'lı biriydim. Sureti haktan da görünmüş olmalıyım ki hocaları ayakta uyutmuşluğum var gördüğünüz gibi.

Ben bu haldeyken gel gör ki foncuların benden haberi yok. Halbuki beni tanısalardı, vurgunlarını bana aktarsalardı, ülkenin ve devletin ruhu duymazdı. Ne şiş yanardı ne de kebap. Gül gibi geçinip giderlerdi. Bana da şu senin payın pardon küçük bir hediyemiz deyip fonun suyunun suyunun suyundan biraz koklatsalardı hepimiz yolumuzu bulur, ihya olurduk. Çok iddialı konuşuyorum, kaçırıp İsviçre bankalarına gönderdiğiniz paralar geri gelirdi ama benden zırnık çıkmazdı. Ama görüyorum ki benden suyunun suyunu esirgediğiniz servetiniz ayağınıza dolandı. Haydi kendinizi kurtarın da alnınızdan öpeyim.

Başka bana güvenen var mıydı diye düşünüyorum. Aklıma geldi tam benlik bir olay. Yine Kur'an kursundayım. İki kafadarın yanına yaz dönemi yurtdışından gelen üçüncü bir kafadar, kurs sonrası ya da hafta sonu birlikte adımlıyoruz. Biz iki kafadar o zamanlar hafızlık yapıyoruz.

Birlikte yürüye yürüye şimdilerde adı, sanı kalmamış, Dokuz Gözlü Çeşme'nin yanına geldik. Mevsim meyvelerin erdiği zaman. Yönümüzü aşağı bahçelere çevirdik. Karşımıza bahçelerin bekçisi çıktı. "Nereye gidiyorsunuz" dedi. Şöyle adımlıyoruz dedik. Üçümüzün de yüzüne baktı. "Siz çalıp çırpmazsınız. Haydi gezin, dolaşın" dedi.

Yukarıdan aşağıya doğru iniyoruz. Yolda ilerlerken Avrupalı gurbetçi, "Şu bahçede kırmızı kırmızı elmalar var. Haydi oraya bir bakalım, dedi. Olurdu, olmazdı derken üç kişi içinde ara bozan olmak istemedim. İstemeye istemeye çetenin içinde yer aldım. Onlar kırmızı elma koparsın, ben de yanlarında beklerim diye düşündüm.

Benim bu düşüncem kırmızı elmaları görünce su koyuverdi. Yere dökülen elmaları iki kafadar toplarken benim elim armut toplamayacaktı. Bugün elma toplasındı. Korka korka, sağıma ve soluma baka baka eğildim. Pantolonun ceplerine kaç tane girdiyse koydum. Bir, iki de elime almış olmalıyım. Haydin, yeter, gidelim derken yukarılardan bir ses işittik. "Hırsızlar, elmalarımızı çalıyor" diye bağırıyordu bir kalabalık.

Haydi kaçalım, postu deldirmeyelim dedik. Kaçmaya başladık. Bir taraftan da elimdeki elmaları attım. Koşmama engel olmasın diye ceptekileri de boşalttım. Kuru taşlardan yapılmış elli cm ebadındaki duvarlara el değmeden bir atlayışımız vardı ki görülmeye değer. Bu şekil kaç bahçe kaç ihata duvarı aştık bilmem. Bildiğim tozu dumana katarak Cüneyt Arkın'ın Bizans surlarından atladığı gibi atladığımız. Durduğumuz zaman ne bahçe vardı ne de bahçe sahiplerinin çocukları. Kendimizi trafonun yanında bulmuştuk. 

Bizi tanıyamadılar. Şükür ki atlattık dedik.

Birkaç sürdü bu mutluluğum. Peşimizden koşan bahçe sahibinin çocukları, "Yanındaki iki kişiyi tanıyamadık. Üçüncüleri sendin. Öbürleri kimdi" diye sordular. İsim vermedim ama ilk hırsızlığımda postu deldirmiştim. Kırmızı yüzüm kıpkırmızı olmuştu.

Sonrasında yine bu üç kafadar Avrupalı gurbetçinin isteğiyle bir başka gün yine bahçelere yöneldik. Bu sefer bekçi izin vermedi. "Haydi dönün geriye. Buna değil de siz ikinize güveniyordum. Çünkü siz Kur'an ezberliyorsunuz. Bu yüzden geçmenize izin verdim. Ama siz buna uydunuz. Beni mahcup ettiniz. Nazarımdaki güveninizi sıfırladınız" türünden bir şeyler söyledi. Yerin dibine geçmiştim o anda. Gerisin geriye döndük. 

Belli ki bahçe sahiplerinin çocukları bekçiye bizden bahsetmiş. Bunlara güvenme. Bunlar elmalarımızı çalacaklardı demiş olmalı.

En çok zoruma giden de bize güvenen, güvendiği için başkasına vermediği izni bize veren bekçi nezdinde, güven kaybına uğramaktı. Anlaşılan o ki bekçi, "Bunlar kursa gidiyor, Kur'an okuyor, bunlar çalıp çırpmaz, harama uçkur salmaz diye düşündü. 

Çocukluk anısı olarak kalan bu hikaye benim kulağıma küpe oldu. 

Her şey gelir geçer de çocuk bile olsam, çaldığım elmayı yiyemesem de akranlarıma uymuş olsam da bekçinin ve nice insanımızın bize yüklediği temsili yok etmek, güveni kötüye kullanmak bize yakışmadı.

Maalesef yaşadığımız hayat, nice temsil sahiplerinin bizi yarı yolda bırakmasına şahit oluyor. Düşüncesi, zihniyeti, giyim ve kuşamı, fikri ve zikri ne olursa olsun, büyük çoğunluk temsil ettiği misyonu yok etmekle meşgul.

Başkasını boş vereyim ben kendime geleyim. Anlattığım dört anekdotun ilk ikisinde bana güvenen iki kişinin güvenini sarsmadım. Üçüncü ve dördüncü anekdotlar çocukluk dönemime ait. Üçüncüde suçluyu koruma ve suç delillerini karartma durumum söz konusu. Dördüncü anekdotumda ise tam su koyuvermişim. Bile isteye hırsızlığa gitmişim.

Hasılı, güveni sarsıp sarsmama konusunda elan iki güven vermişim, iki de güven sarsmışım. Bir eşitlik durumu söz konusu. Yani ne dürüstüm ne değilim. Nötr durumdayım. Kısaca testin ikisini geçmiş, ikisini kaybetmişim. Halihazırda elime imkan geçtiği zaman neler yapabileceğimi elan kestiremiyorum. Kendimi test edilmemiş dürüst görüyorum. Elime fırsat geçerse ne yapacağımı halihazırda ben bile kestiremiyorum. Siz siz olun, güvenden ziyade tedbirinizi alın. Paranızı, pulunuzu bana emanet etmeyin. Yoksa sizi ben bile kurtaramam.

*03.11.2026 tarihinde Anadolu'da Bugün gazetesinde yayımlanmıştır.