Anadolu insanı bir zamanlar kendi okuyamasa da çocuğum okusun, adam olsun, kendini kurtarsın diye çocuğunu okutmaya çalışırdı.
Çocuğu okursa ne âlâ. Çocuğu karnesinde bir yığın zayıfla gelirse, benim çocuk okumayacak, en iyisi zanaat öğrensin diye tanıdık bir zanaatkarın yanına verirdi. "Ustam, bizim çocuğa göz kulak ol. Para da verme. Yeter ki yanında çalışsın. Meslek öğrensin" diye çocuğunu ustaya teslim ederdi.
Usta da çocuğu yanına alır. Çocuğa şunu getir, bunu getir, haydi şuraları temizle diye ona durmadan iş verirdi.
Çocuk temizlik yaparken çocuğu dürüstlük testinden geçirmeyi de ihmal etmezdi. Çocuğun temizlik yaptığı yere para atar. Bakalım çocuk süpürürken parayı getirecek mi diye denerdi. Çocuk, "Ustam, buraya para düşmüş" diye getirirse, bu çocuk olacak deyip yanında tutar. Çocuk parayı cebine atarsa, akşamında, "Çocuğum, babana selam söyle. Ustamın elemana ihtiyacı yokmuş de. Sen de bundan sonra buraya gelme" deyip çocuğu yanından uzaklaştırırdı.
Bu yol Anadolu irfanının bulduğu bir yöntemdi. Çünkü Anadolu insanına göre her şey sadece meslek öğrenmekten ibaret değildi. Çocuğun ahlakı nasıl, zaafı var mı, hırlı mı, hırsız mı? Eğer paraya tamahı varsa, helal ve haram nedir bilmezse yarın dükkanı buna bıraktığımda dükkanı soyar gider düşüncesiyle onu imtihana tabi tutardı. Kısaca Anadolu esnafı ve zanaatkarı yaşı küçük de olsa işe başlatmadan önce yanında çalışacağı denenmemiş dürüstü bu şekil denerdi.
Şimdilerde bu yol ve yöntem kaldı mı bilmiyorum. Bildiğim kadarıyla kalmadı. Kaldıysa da duyulmuyor.
Bu yol ve yöntem olmasa da birlikte çalışacağımız çocuk, genç, yaşıt ve yaşlı kişileri o değilden bir teste tabi tutmamızda fayda olduğunu düşünüyorum. Çünkü insan olup da zaafı olmayan yoktur. Hatta her insanın satın alınılabilir bir yönü vardır derler. Hz Adem bile ölümsüzlük vaadiyle yasaklanan ağacın meyvesinden yemeye tenezzül etmiştir.
Şu var ki bir teste tabi tutulmadan, eline imkanlar geçmeden her insan dürüsttür. Yani yokken her birimiz dürüstüz. Buna dürüstlüğümüz yokluktanmış diyebiliriz. Kişilere uygulanacak test de varken olmalıdır. Bu imkanlar, para, makam, mevki, şöhret ve karşıt cins vs. olabilir.
Bir insanı pişmeden ve olgunlaşmadan merdivenleri hızla tırmandırmak,
Hayatında birkaç milyonluk bir bütçeyi yönetmemiş bir insanı milyar ve trilyonları yönetmesine imkan vermek,
Pişmeden bir insanı şımartmak ve vazgeçilmez olduğu hissini vermek,
Ehliyet ve liyakat yerine sadakati öncelemek,
Kişiliği oturmamış, prensipleri olmayan, emir eri görevini yapmaya teşne insanlara görev vermek,
Göreve getirdikten sonra test ve takip etmemek, hesap sormamak, iş, işlem ve ilişkileri güven esasına dayalı götürmek, ardını ve arkasını aramamak,
Kurumlar içerisinde sadece aynı düşüncedeki insanlara görev vermek, iç denetim anlamında farklı zihniyetteki insanlara yer vermemek,
Görev vermeden önce kağıt üzerinde formalite icabı hakkında inceleme ve tahkikat yapmak. Çevresine, muhitine, önceki çalıştığı yere sorup soruşturmamak,
Çalışan insanın performansını ölçecek objektif ve ölçülebilir kriterler koymamak,
Çalıştığımız insanı aşırı bir şekilde korumak vb. örnek ve tasarruflar,
Çoğu zaman bizi yarı yolda bırakabilir, bizi mahcup edebilir, bizi hayal kırıklığına uğratabilir.
En doğrusu her türlü işe alımlarda, görevde yükselmelerde işi ehline vermekten geçiyor. Her görev verdiğimiz de yetki ve sorumluluğun yanında denetlendiğini, hesap sorulacağını bilmelidir.
Yetki ve sorumluluk verdiklerimiz hata yapamaz mı? Elbette hata ve yanlış yapabilir. Her hata ve yanlış yapan kapı önüne konmaz. Çünkü her hata yapan kapı önüne konursa görev verecek kimse kalmaz. Önemli olan, hatadan ders çıkarıp tekrarının olmaması yani tövbekar olması.
Aslında insandan verip almanın en kolay ve kestirme yolu, işleyen bir sistem kurmaktan geçiyor. İşleyen sisteme uyum sağlayan bu düzenin as oyuncusudur. Uyum sağlayamayan ve takoz olan ise sistem dışı edilmelidir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder