Carl Yung Felsefesi (5)

Zihinsel olarak sınırlı insanlarla bir tartışmaya girdiğinde tam olarak şu olur. Kendi seviyenden onların seviyesine inersin.

Onların çizdiği sınırları, onların kısıtlı kelime dağarcığını ve onların duygusal argümanlarını kullanmaya başlarsın. İletişim uzadıkça daha çok taviz verirsin. Daha çok basitleştirirsin. O ince düşüncelerini belki anlarlar umuduyla en ilkel ses parçacıklarına indirgersin. Ve bu basitleştirme çabası içinde kendi savunduğun o gerçek duruşun özünü kaybedersin. Karşındaki düşünür senin seviyene çıkmamıştır. Sen akıllı bir insan olarak onun çukuruna düşmüşsündür.

Yung’un felsefesi burada tam bir kalkandır. Senin zekan en büyük kaynağıdır. Onu koru. Akıllı insan böyle durumlarda etkileşime girmeyi anında reddeder. O bazı tartışmaların o kavgaya girmeye değmeyeceğini çok iyi bilir. Çünkü bu tartışmaların bedeli kendi zihninin berraklığını kaybetmektir. İnsanlar fikirlerini senin onlara sunduğun kanıtlarla değiştirmezler. Fikirlerini ancak kendi kimlikleri dönüştüğünde değiştirirler. Ve kimlik değişimi son derece nadir, travmatik ve birinin sadece önüne gerçekleri koymasıyla asla tetiklenmeyecek bir süreçtir.

Bir insanın temel inancı onun benlik algısının en büyük parçasıdır. Ondan fikrini değiştirmesini istemek ondan bambaşka biri olmasını istemekle aynı şeydir. Bunu yapamazlar ve var güçleriyle direnirler. Çünkü inancını değiştirmek bunca zamandır yanıldığını kabul etmek demektir. Yanıldığını kabul etmek ise tüm hayatı boyunca inandığı o benlik değerinin kocaman bir yalan olduğunu itiraf etmektir. Bu onlara dayanılmaz gelir. Bu yüzden gerçekle yüzleşmek yerine senin sunduğun kanıtları çöpe atarlar. Carl Jung’un derin içgörüsü şudur:

“İnsanlar neyseler odurlar. Onların temel doğaları ve inançları büyük ölçüde kas katı bir şekilde sabitlenmiştir. Akıllı insan başkalarının fikirlerini değiştirmeye çalışmaktan vazgeçer. O insanları kendi görmek istediği gibi değil, tam olarak oldukları gibi kabul edip onlarla o şekilde iletişim kurar.

Zekanın çok büyük biyolojik ve bilinç dışı bileşenleri vardır. Bir tavanı vardır ve çoğu insan o tavana çoktan ulaşmıştır. Zihinsel kapasitesi sınırlı bir insanı ona en iyi eğitimi vererek bir dâhiye dönüştüremezsin. Ona en mükemmel örnekleri sunarak onu derin bir düşünür yapamazsın.

Onlar zaten sahip oldukları kapasitenin sınırlarında çalışıyorlar. Gerçek budur. Bunu pratik olarak düşün.

Bugüne kadar herhangi birinin temel zeka seviyesini kalıcı olarak yükseltmeyi başarabildin mi?

Ona yeni bir beceri öğretmekten bahsetmiyorum. Gerçekten soyut düşünme, mantık yürütme ve entelektüel dürüstlük kapasitesini artırabildin mi? Hayır. Çünkü bu imkansızdır.

Carl Jung’un felsefesi acımasız derecede gerçekçidir. İnsanların temel bilişsel yeteneklerini değiştiremezsin. Akıllı insan düzeltilemeyecek olanı düzeltmeye çalışmaktan vazgeçer. O bu sınırlamaları aşılması gereken engeller olarak değil, doğanın değişmez gerçekleri olarak kabul eder.

Çoğu insan hayatını bilinçli kararlar alarak yaşamaz. Sadece zihinlerine yüklenen programları çalıştırırlar. Toplumsal şartlanmalar, kültürel senaryolar, bilinç dışı dürtüler, insanların ne kadar tahmin edilebilir olduğunu bir gözlemle. Hep aynı konuşmalar, aynı tepkiler, aynı kalıplar. Değişmezler, çünkü düşünmezler. Zihinleri sadece fabrika ayarlarında çalışır. Yung özgür iradenin birçok insan için sadece devasa bir yanılsama olduğunu anlamıştı. Kendi seçimlerimizi yaptığımızı sanırız ama çoğunlukla zaten en başından beri yapmaya programlandığımız şeyleri haklı çıkarmak için bahaneler üretiriz. Akıllı insan bunun farkına varır ve kendi zihinsel yazılımını yeniden kodlamak için çabalar. Sınırlı insansa böyle bir yazılımın varlığından bile haberdar değildir. Yani yapman gereken şey şu: Sürekli oto pilotta yaşayan insanlardan bilinçli, derin düşünceler beklemeyi artık bırak.

Akıllı insan tüm beklentilerini ve stratejilerini bu oto pilot gerçeğine göre ayarlar. Dâhi bir insan nadiren dışa dönük ve sosyal olabilir. Çünkü onun kendi içindeki yalnız monologları kadar zeki ve ilginç olabilecek çok az sohbet vardır.

Ne kadar zekiysen o kadar yalnızlaşırsın. İnsanlardan nefret ettiğin için değil, seninle uyumlu zihinler istatistiksel olarak çok az bulunduğu için.

Çoğu sohbet sana ölümcül derecede sıkıcı gelir. Çoğu insan senin düşünce hızına ve derinliğine yetişemez. Eğer en üstteki o %5’lik dilimdeysen geriye kalan %95 seninle senin seviyende bir iletişim kuramaz.

Carl Yung hayatı boyunca bu gerçeği yaşadı. Sürekli kendini basitleştirmekten ve yorulmaktansa huzurlu bir yalnızlığı tercih etti.

Onun felsefesi bu izolasyona sihirli bir çözüm sunmaz.

Aksine bunu kucaklamanı söyler. Zeka her zaman araya bir mesafe koyar.

Ne kadar net görürsen seninle aynı şeyi görebilen insan sayısı o kadar azalır.

Akıllı insan, onun bulunduğu yüksekliğe çıkamayan insanlarla zorla bağ kurmaya çalışmayı bırakır. Bu bir yalnızlık trajedisi değil. Sadece gerçeğin ta kendisidir. Yetenek kimsenin vuramadığı hedefi vurur. Dehaysa kimsenin göremediği hedefi vurur. Ve eğer kimsenin göremediği bir yeri hedeflersen tam olarak şu olur: Bunu sana asla unutturmazlar. Senin zekan onları korkutur. Kendilerini eksik ve değersiz hissetmelerine neden olur. Bu yüzden meyve veren ağacı taşlarlar.

Sana saldırırlar. Seni kibirli, kendini beğenmiş, çok bilmiş olarak damgalarlar. İşte felsefe burada sana bir savunma stratejisi sunar. Zekanı o sınırlı insanların arasında gizle. Utanman gerektiği için değil, onu ulu orta sergilemek, sana hiç ihtiyacın olmayan bir düşmanlık getireceği için. 

Akıllı insan stratejik bir hesaplamaya hareket etmeyi öğrenir. Onu anlayabilecek o çok az sayıdaki insanla tam bir şeffaflık, geri kalan herkesle ise seçici bir basitleştirme ve suskunluk. İşte Carl Jung’un felsefesinin gerçek gücü tam burada ortaya çıkar. (Devam edecek) 

Carl Yung Felsefesi (4)

Zekadan yoksun bir insan zekasının eksik olduğunu fark edemez. Çünkü o eksikliği görebilmek için tam da sahip olmadığı o zekaya ihtiyacı vardır.

Aynı şekilde karşısındaki insanın üstün zekasını da tanıyamaz.

Senin o derin içgörülerinin ona tamamen anlamsız gelmesinin sebebi budur.

Senin derinliğin ona gereksiz bir karmaşa gibi görünür. Senin inceliklerin ona anlaşılmaz gelir. Çünkü onun zihninde senin seviyendeki bir düşünceyi algılayabilecek bir koordinat sistemi yoktur.

İşte en ilginç kısım burada başlıyor. Çünkü şu ana kadar konuştuğumuz her şey bir nevi savunmaydı. Bütün bunlar sınırlı zihinlerle etkileşime girmenin yarattığı o büyük yorgunluktan kendini korumak içindi.

Ama Carl Jung çok daha derine indi. O sadece aptallıktan kaçınmayı değil, bu gerçeği stratejik olarak kullanmayı da öğretti. Sınırlı zekanın egemen olduğu bir dünyada kalbini karartmadan, kendini tamamen izole etmeden ve gücünü kaybetmeden nasıl hayatta kalırsın? İzin ver anlatayım. Bir birey tek başınayken zaman zaman rasyonel düşünme belirtileri gösterebilir. Ancak aynı kişiyi bir grubun, bir kalabalığın içine koyduğunda bir şeyler değişir. Zeka seviyesi aniden düşer.

Muhakeme yeteneği basitleşir ve bağımsız düşünce tamamen buharlaşır.

Grup dinamiği düşünmeyi değil itaat etmeyi ödüllendirir. Mantığı değil duygusal coşkuyu, gerçeği değil kabileye ait olmayı yüceltir. Kalabalıklar entelektüel olarak her zaman ama her zaman yetersizdir. Meydanlardaki o sloganlara, bir ağızdan bağıran kitlelere, kahvehanelerdeki o ateşli grup tartışmalarına bir bak.

Kalabalıklaşınca zeka geriler. Çünkü cehalet ve sınırlılık bulaşıcıdır. Ama zeka bulaşıcı değildir. Herkesin birbiriyle aynı fikirde olduğu o toplanma alanlarında bireysel farklılıklar silinir. Karmaşık fikirler üç kelimelik ucuz sloganlara dönüşür. Düşünmeyici eylemi biter ve sadece bağırma başlar.

Carl Jung insanlığın bir kitle haline geldiğinde onu oluşturan bireylerin toplamından çok daha küçük ve zayıf bir şeye dönüştüğünü fark etmişti.

Zeki bir insan kalabalıklardan asla rasyonel bir diyalog beklemez. O insanlarla sadece tek tek birebir iletişim kurar ya da hiç kurmaz. Karl Yung’a atfedilen o meşhur gözlemi hatırla. Her gerçek üç aşamadan geçer.

Önce alay edilir, sonra şiddetle karşı çıkılır ve en sonunda zaten en başından beri çok barizmiş gibi kabul edilir. Sınırlı zeka sadece bir kapasite eksikliği değildir. O aynı zamanda gerçeğe karşı aktif bir direniştir. İnsanların büyük çoğunluğu gerçeği istemez.

Onlar sadece konfor ve huzur isterler. Gerçek sese değişim talep eder. Hataları kabul etmeyi gerektirir. Yüzleşmesi zor, rahatsız edici durumlarla karşı karşıya kalmayı zorunlu kılar.

Rahatlatıcı yalanlar ise insana anında bir hafifleme hissi verir. Vardır bunda da bir hayır. Her şey olacağına varır. Su akar yolunu bulur. Alın yazısı böyleymiş. Bunların hiçbiri gerçeği yansıtmaz ama insanları çok güzel uyuşturur. Ve bu uyuşturma, çoğu insan için gerçeğe her zaman galip gelir.

Yung, insanların doğaları gereği gerçekten kaçtığını biliyordu. Neredeyse her zaman o zorlu gerçeğe karşı tatlı bir yalanı tercih ederler. Akıllı insan onu istemeyenlere gerçeği sunmaktan vazgeçer. İstenmeyen gerçeğin minnettarlık değil, sadece nefret ve öfke doğuracağını çok iyi bilir. O yüzden dürüstlüğünü ve gerçeklerini sadece onun değerini gerçekten bilecek o nadir insanlara saklar. (Devam edecek)

Carl Jung Felsefesi (3)

Carl Jung’un zihin üzerine yaptığı çalışmalar gösterir ki insan ne istediğini yapabilir ama neyi isteyeceğini kendi belirleyemez. İşte seni yıllarca sürecek hayal kırıklıklarından kurtaracak olan anahtar budur. Bazı insanlar seni anlayamaz. Anlamak istemedikleri için değil, gerçekten anlayamadıkları için. Onların zihinsel yapısı senin kullandığın o soyutlama seviyesini desteklemez. Sen aslında temel toplama çıkarma işlemini bile zor yapan birine ileri düzey matematik anlatmaya çalışıyorsun.

Sen düşünceleri asla yüzeysel tepkilerin ötesine geçememiş biriyle derin felsefe tartışmaya çabalıyorsun. Sen dünyayı sadece siyah ve beyaz olarak algılayan birine hayatın o ince gri tonlarını göstermeye uğraşıyorsun.

Daha iyi, daha sabırlı bir açıklama yaparak bu uçurumu kapatamazsın.

Ortada böyle bir kapasite yok. Yung’un buradaki tespiti son derece özgürleştiricidir. Biri seni anlamadığında bu senin başarısızlığın değildir.

Sen sadece onların zihinsel mimarisinin sınırlarına çarpıyorsun.

Akıllı bir insan, geçilmesi imkansız uçurumların üzerine köprü kurmaya çalışmaktan vazgeçer.

O, insanlara sadece gerçekten alabilecekleri kadarını verir ve sonra yoluna devam eder. Şunu mutlaka fark etmişsindir.

Zihinsel kapasitesi sınırlı olan insanlar, genellikle aşırı ve hatta saldırgan bir özgüven sergilerler. İçlerinde en ufak bir şüphe kırıntısı yoktur. Kendi inançlarını asla sorgulamazlar. Yanılıyor olabilecekleri ihtimalini akıllarının ucundan bile geçirmezler. Bizim kültürümüzde buna cahil cesareti denir. Bunun nedeni şudur: Şüphe duyabilmek için alternatif bakış açılarını hayal edebilmeyi ve kendi sınırlarını fark edebilmeyi sağlayan bir zeka gerekir. Bu kapasiteye sahip olmayanlar gerçek bir şüphe duygusu yaşayamazlar. Bu yüzden her şeyden %100 emindirler.

Onlara kendi inançlarıyla çelişen kapı gibi gerçekler sunarsın. Büyük bir özgüvenle reddederler.

Mantık hatalarını yüzlerine vurursun. O hataları büyük bir cesaretle görmezden gelirler. Haksız olduklarını kanıtlarsın. Bu kez iki kat daha büyük bir inatla kendi doğrularına sarılırlar. Ne kadar yetersizlerse kendilerini o kadar mükemmel sanırlar.

Carl Jung bu zihinsel körlüğü çok derin bir şekilde analiz etmiştir. Bu analiz sana çok net bir talimat verir. Saldırgan bir cehaletle asla tartışmaya girme.

Kazanamazsın. Cehaletin getirdiği o sarsılmaz özgüven hiçbir mantık okunu geçirmez bir zırh gibidir. Akıllı insan bu çatışmanın ne kadar anlamsız olduğunu bilir ve sessizce geri çekilir. Zeka, ona sahip olmayan biri için tamamen görünmezdir. Çoğu insanın fikirlerini nasıl oluşturduğuna bir bak. Gidip bilgi toplamazlar. Onları analiz edip sonra bir sonuca varmazlar.

Önce içlerinde bir duygu hissederler. Sonra zaten hissetmekte oldukları o şeyi haklı çıkarmak için bahaneler uydururlar. Korkuları, siyasi görüşlerini şekillendirir. Öfkeleri yargılarını belirler. Kendi içlerindeki güvensizlikleri, başkalarına yönelttikleri eleştirileri doğurur. Her zaman duygu öndedir.

Mantıksa sadece o duyguyu ayakta tutmak için sonradan inşa edilmiş derme çatma bir iskelettir. Sen onların bu duygusal konumlarına karşı mantıklı argümanlar sunduğunda mantığı anında reddederler. Çünkü o temelde yatan duygu hala oradadır ve değişmemiştir. Kendi inancına mantık yoluyla ulaşmamış birini mantık yoluyla o inançtan vazgeçiremezsin. Carl Jung’un felsefesi bu yanılgıyı acımasızca paramparça eder. İnsanların düşünmek adını verdikleri şeyin büyük bir kısmı aslında kulağa rasyonel gelen kelimelerle süslenmiş duygusal tepkilerden ibarettir.

Zihinsel olarak gelişmiş bir insan bunun farkındadır. O karşısındaki kişinin fikirleriyle değil duygularıyla savaştığını bilir ve duyguların mantığa yanıt vermeyeceğini çok iyi anlar. Bu yüzden akıllı insan tartışmayı tamamen bırakır. (Devam edecek)